پرش به محتوا
آکادمی علم‌نتآموزش کاربردی مهارت‌های پژوهش جست‌وجو در علم‌نت
نگارش و تدوین پژوهش

گزارش روش پژوهش کمی

شرح طرح، ورود افراد، سنجش و تحلیل را از روی برنامه و مدارک اجرا به بخش روش تبدیل کنید.

آمادهٔ مطالعه

اگر نوشته‌اید «دانشجویان به‌صورت تصادفی انتخاب شدند و داده‌ها تحلیل شد»، خواننده هنوز نمی‌داند چه کسانی وارد مطالعه شدند، قرعه چه چیزی را تعیین کرد یا درصدها چگونه به دست آمدند. بخش روش را طوری بنویسید که خواننده بتواند مسیر پژوهش را از ورود افراد یا رکوردها تا عددی که در نتایج گزارش می‌کنید دنبال کند.

پیش از شروع

پروتکل و برنامهٔ تحلیل را کنار مدارک اجرا بگذارید. فهرست ورود یا انتخاب رکورد، نسخهٔ ابزار، دفترچهٔ متغیرها، ثبت تغییرها و آخرین کد یا خروجی تحلیل به شما می‌گویند چه کاری انجام شد. برگهٔ طرح نشان می‌دهد چه کاری از پیش تعیین شده بود. شیوه‌نامهٔ مجله یا دانشگاه و راهنمای متناسب با طرح را هم بررسی کنید. در این درس، جدول ۱ راهنمای گزارش‌دهی کمی انجمن روان‌شناسی آمریکا برای اجزای رایج و شرح CONSORT 2025 برای جزئیات مثالِ تصادفی به کار رفته‌اند. راهنمای نوشتن برنامهٔ تحلیل، JARS–Quant، شکل ۱ و جدول ۱ و شرح CONSORT 2025، بند ۹.

در نمونهٔ فرضی زیر، پژوهشگران در یک نیمسال بررسی کردند که افزودن یک یادآور برای دانشجویان درس‌های آنلاین یک دانشکده، درصد تحویل به‌موقع تکلیف را چقدر تغییر می‌دهد. برای تمرین نگارش، شیوهٔ دعوت، نحوهٔ قرعه و جزئیات روال سامانه را هم به‌عنوان فرض‌های همین مثال مشخص کرده‌ایم.

۱. طرح را با مسیر ورود نمونه توضیح دهید

نوع طرح، محیط، بازهٔ زمانی و واحد مطالعه را مشخص کنید. سپس توضیح دهید از کدام فهرست یا منبع شروع کردید، شرط ورود یا کنارگذاشتن چه بود و افراد یا رکوردها چطور وارد شدند. در گزارش آزمایش، شیوهٔ ورود به مطالعه و شیوهٔ تخصیص به گروه را با دو جملهٔ جدا بنویسید. اگر افراد پس از ورود قرعه‌کشی شدند، روش قرعه، محدودیت‌هایی مثل تعداد ثابت در گروه‌ها و اینکه چه کسی پیش از تخصیص به فهرست گروه‌ها دسترسی داشت را شرح دهید. از مدارک واقعی، دلیل تعیین اندازهٔ نمونه و هر تفاوت مهم میان تعداد هدف و تعداد به‌دست‌آمده را هم گزارش کنید. JARS–Quant، جدول ۱، شرح CONSORT، بندهای ۱۱ و ۱۲a، بند ۱۶a و بندهای ۱۷a، ۱۷b، ۱۸ و ۱۹.

مطالعه به‌صورت آزمایش تصادفی با دو گروه موازی در درس‌های آنلاین یک دانشکده و در یک نیمسال انجام شد. دانشجویانِ درس‌های شرکت‌کننده از طریق سامانهٔ آموزشی دعوت شدند. دانشجویانی وارد آزمایش شدند که شرکت را پذیرفتند و پیش از قرعه برایشان یک تکلیف مرجع تعیین شده بود. پس از نهایی‌شدن فهرست شرکت‌کنندگان و پیش از بازشدن بازهٔ تحویل، مسئول تحلیل به کمک رایانه ترتیب شناسه‌ها را تصادفی کرد و دو نیمهٔ فهرست را به‌ترتیب به گروه یادآور و گروه روال معمول اختصاص داد. تخصیص فردی بود و نسبت دو گروه ۱ به ۱ بود. فهرست گروه‌ها پس از نهایی‌شدن ثبت‌نام به مسئول ثبت‌نام اعلام شد.

در مطالعهٔ واقعی تاریخ‌ها را از ثبت اجرا بردارید. در صورت ارتباط، شیوهٔ اخذ رضایت، نام مرجع تأیید یا معافیت اخلاقی، شناسهٔ تصمیم و مجوز دسترسی به داده را طبق مدارک گزارش کنید. اگر داده از قبل وجود داشته، منشأ، دورهٔ پوشش، معیار انتخاب رکورد و روش پیوند فایل‌ها را شرح دهید. در یک مطالعهٔ مشاهده‌ایِ همین سامانه مثلاً توضیح دهید بازشدن اعلان از کدام ثبت تشخیص داده شد، چه دانشجویانی با هم مقایسه شدند و عواملی مانند نوع درس چگونه در تحلیل لحاظ شدند. JARS–Quant، جدول ۱ و جدول ۳.

۲. اجرای پژوهش و قاعدهٔ سنجش را قابل پیگیری کنید

توضیح دهید هر گروه با چه روالی روبه‌رو شد، چه کسی یا چه سامانه‌ای آن را اجرا کرد و زمان‌بندی و شیوهٔ ثبت چه بود. برای سنجهٔ اصلی، منبع داده، بازه و قاعدهٔ کدگذاری را طوری بنویسید که همکار شما بتواند یک مورد مرزی را تعیین تکلیف کند. در پژوهش پرسشنامه‌ای، نام و نسخهٔ ابزار، شیوهٔ نمره‌گذاری و شواهد روایی یا پایایی مرتبط با کاربرد را بیاورید. اگر پیامد از ثبت سامانه استخراج شده، مشخص کنید کدام رویداد و چه زمانی معتبر شمرده شده است. JARS–Quant، جدول ۱، ص. ۷ و شرح CONSORT، بندهای ۱۳ و ۱۴.

در هر دو گروه، اعلان معمولِ تکلیف برقرار بود و شرح تکلیف و موعد آن در صفحهٔ درس نمایش داده شد. در گروه یادآور، سامانهٔ آموزشی یک پیام اضافه با نام تکلیف و موعد تحویل آن را در صندوق پیام دانشجو برای ۲۴ ساعت مانده به موعد زمان‌بندی کرد. پیامد اصلی، تحویل به‌موقعِ تکلیف مرجع برای هر دانشجو بود. برای سنجش آن، فهرست تخصیص با شناسهٔ دانشجو و شناسهٔ تکلیف به ثبت سامانه پیوند داده شد. ثبت معتبرِ تحویل نهایی از آغاز بازهٔ پذیرش تکلیف تا موعد، با احتساب لحظهٔ موعد، «بله» محسوب شد. در ثبتِ معتبر و کاملِ بازه، نبود چنین تحویلی «خیر» محسوب شد. هرگاه ثبت اصلی برای تعیین وضعیت کافی نبود، رسید قابل‌راستی‌آزمایی سامانه با همین قاعده در هر دو گروه بررسی شد. اگر شاهد کافی به دست نمی‌آمد، وضعیت «نامشخص» ثبت می‌شد.

«برای ۲۴ ساعت مانده به موعد زمان‌بندی شد» رویهٔ اجرا را بیان می‌کند. اگر گزارش ارسال در دسترس است، تعداد پیام‌های واقعاً ارسال‌شده یا موارد تأخیر را از آن بردارید و در نتایج اجرا گزارش کنید. برای تغییر مهم، مثل عوض‌شدن زمان ارسال برای بخشی از افراد، زمان و دلیل تغییر و افراد تحت تأثیر را مشخص کنید. همین منطق برای تغییر در پیامد یا تحلیل هم کاربرد دارد. بنویسید تغییر چه زمانی انجام شد و در آن زمان کدام اطلاعات یا نتایج در دسترس بود. شرح CONSORT، بند ۱۰ و بند ۲۴a.

۳. تحلیل اجراشده و تصمیم‌های ازپیش‌تعیین‌شده را بنویسید

برای هر تحلیل اصلی مشخص کنید چه کسانی وارد شدند، هر ردیف چه واحدی بود، چه کمیتی و در چه جهتی محاسبه شد، و عدم قطعیت با چه روشی گزارش شد. اگر بررسی داده، تعدیل، تبدیل متغیر، حذف رکورد یا رسیدگی به دادهٔ گمشده در نتیجه اثر دارد، قاعدهٔ آن را شرح دهید. نام و نسخهٔ نرم‌افزار یا بستهٔ استفاده‌شده را از ثبت تحلیل بردارید. تحلیل اضافه‌شده پس از دیدن یافته‌ها را به‌عنوان تحلیل اکتشافی معرفی کنید و تغییر در روش اصلی را با زمان و دلیلش مشخص کنید. JARS–Quant، جدول ۱، صص. ۷–۸ و شرح CONSORT، بندهای ۲۱a تا ۲۱d.

پیش از برآورد، یکتایی ردیف هر دانشجو، تطابق شناسه‌ها با فهرست تخصیص و اعتبار زمان ثبت بررسی شد. واحد تحلیل دانشجو بود. همهٔ دانشجویان تخصیص‌یافته، در گروهی که قرعه تعیین کرده بود، وارد تحلیل اصلی شدند. در هر گروه، شمار تحویل‌های به‌موقع بر شمار دانشجویان تخصیص‌یافته به همان گروه تقسیم شد. برآورد اصلی، اختلاف بدون تعدیلِ درصد تحویل به‌موقع بود که با کم‌کردن درصد گروه روال معمول از درصد گروه یادآور به دست آمد و به واحد درصد بیان شد. فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪ این اختلاف به روش ۱۰ نیوکامب برای دو نسبت مستقل محاسبه شد. در انتخاب این روش فرض شد که میان پیامدهای دانشجویان وابستگی مهمی وجود ندارد. نیوکامب، روش ۱۰، ص. ۸۷۶.

در این مثال، وضعیت پیامد همهٔ دانشجویان معلوم بود. برنامه از پیش گفته بود که اگر بعد از بررسی رسیدها باز هم مورد نامشخصی بماند، تحلیل اصلی در همان گروه‌های تخصیص و با مخرجِ افراد دارای پیامد معلوم انجام شود. تعمیم آن برآورد به همهٔ تخصیص‌یافته‌ها به این فرض وابسته بود که در هر گروه، معلوم بودن پیامد به خودِ تحویل به‌موقع وابسته نباشد. برنامه برای بررسی حساسیت هم دو حالت حدی داشت. در یک حالت، همهٔ موارد نامشخصِ گروه یادآور «خیر» و همهٔ موارد نامشخصِ گروه روال معمول «بله» فرض می‌شدند. در حالت دیگر، فرض‌ها برعکس می‌شدند. مخرج در هر دو حالت همهٔ افراد تخصیص‌یافتهٔ هر گروه بود. این دو حالت جزو برنامهٔ مشروط بودند و در مثالِ دارای ثبت کامل اجرا نشدند. برنامهٔ تحلیل این مثال و شرح CONSORT، بندهای ۲۱b تا ۲۱d.

نتیجه را چطور بررسی کنیم؟

یک همکار با خواندن روش باید بتواند توضیح دهد تکلیفی که درست در لحظهٔ موعد به‌طور نهایی و معتبر ثبت شده چگونه کد می‌شود، دانشجویی که پیامش باز نشده در کدام گروه تحلیل می‌شود، و درصد گروه یادآور با چه مخرجی به دست می‌آید. در این مثال پاسخ‌ها «بله»، «همان گروه تخصیص» و «همهٔ افراد تخصیص‌یافته به گروه یادآور» هستند.

در بازخوانی پایانی، برای هر جمله مدرک آن را پیدا کنید و جای جمله را بررسی کنید. «برای محاسبهٔ درصد هر گروه از شمار افراد تخصیص‌یافته استفاده شد» روش را توضیح می‌دهد. «از ۲۰۰ دانشجوی تخصیص‌یافته، ۱۰۰ نفر در هر گروه قرار گرفتند و همگی وارد تحلیل اصلی شدند» جریان افراد را در نتایج گزارش می‌کند. درصدهای مشاهده‌شده، اختلاف به‌دست‌آمده و دو کران فاصلهٔ اطمینان هم در نتایج می‌آیند. شرح CONSORT، بند ۲۲a و بند ۲۶.

برای انتخاب شکل گزارش این عددها، راهنمای گزارش نتایج کمی با متن، جدول و نمودار را ببینید.

منابع

جایگاه این مطلب در نقشهٔ پژوهش

مهارت‌ها

قالب محتوا و نوع خروجی

این مطلب در کدام روش‌های پژوهش به کار می‌آید؟

  • پژوهش کمی

    هنگام نگارش روش پژوهش کمی و گزارش تصمیم‌های اجرا و تحلیل.

پیمایش به بالا