انجام تحلیل توصیفی و مقایسهای بر اساس برنامهٔ تحلیل
دادهٔ آماده را به شمارش، درصد، اختلاف و فاصلهٔ اطمینان تبدیل کنید و قاعدهٔ تحلیل حساسیت را روی یک مثال جدا اجرا کنید.
آمادهٔ مطالعهجدول آماده است و در برنامه نوشتهاید «درصد تحویل بهموقع را در دو گروه مقایسه میکنیم». از کجا شروع میکنید و چطور مطمئن میشوید عدد نهایی همان مقایسهای است که برنامه تعیین کرده؟ در این راهنما از فهرست تخصیص و جدول داده به شمارش هر گروه، اختلاف دو درصد و فاصلهٔ اطمینان آن میرسیم.
پیش از شروع
نسخهٔ برنامهٔ تحلیل، فهرست تخصیص و جدول آمادهٔ تحلیل همراه با فرهنگ متغیرها را کنار هم بگذارید. مثال فرضی همان آزمایش آموزشیِ برنامه است. دانشجویان درسهای آنلاین یک دانشکده در یک نیمسال هرکدام یک تکلیف مرجع دارند. پیش از بازشدن بازهٔ تحویل، دانشجویان بهصورت فردی و تصادفی با نسبت یک به یک به دو گروه میروند. برای گروه «یادآور»، افزون بر روال معمول، ارسال یک یادآور در ۲۴ ساعت مانده به موعد در نظر گرفته شده است. گروه دیگر طبق روال معمول پیش میرود. پرسش اصلی دربارهٔ اختلاف درصد تحویل بهموقع، به ترتیب گروه یادآور منهای گروه روال معمول است.
۱. جدول تحلیل را با برنامه و فهرست تخصیص تطبیق دهید
از فهرست تخصیص شروع کنید. هر دانشجوی فهرست باید در جدول تحلیل دقیقاً یک ردیف داشته باشد و گروه و تکلیف مرجعش با فهرست جور دربیاید. در مثالِ ثبت کامل، ۲۰۰ شناسهٔ یکتا داریم و پس از تطبیق، ۱۰۰ نفر در گروه یادآور و ۱۰۰ نفر در گروه روال معمولاند. کسی که یادآور برایش ارسال نشده یا آن را باز نکرده است، در همان گروهی میماند که قرعه تعیین کرده است. این گروهبندی پاسخ به پرسشِ اثر تخصیص را ممکن میکند. شرح CONSORT ۲۰۲۵، بند ۲۱b
در ستون پیامد، برای هر دو گروه یک قاعده به کار ببرید. «بله» یعنی ثبت معتبرِ تحویل نهاییِ تکلیف مرجع از آغاز پذیرش تا خودِ لحظهٔ موعد. «خیر» یعنی ثبت کامل و معتبرِ بازه را بررسی کردهایم و تحویل واجد شرایطی پیدا نشده است. وقتی ثبت برای تصمیم کافی نیست، رسید معتبر سامانه را با همان قاعده در هر دو گروه بررسی کنید. اگر باز هم شاهد کافی ندارید، وضعیت «نامشخص» است. یک ثبت معتبرِ تحویل بهموقع برای تعیین «بله» کفایت میکند. ناسازگاری شناسه، گروه یا زمان را به منبع ثبت برگردانید و تصمیم را در دفتر داده بنویسید. شرح SPIRIT ۲۰۲۵، بند ۱۶ · راهنمای تحلیل توصیفی در آموزش، ص. ۲۴
۲. برای هر گروه تعداد و درصد را حساب کنید
برای ساخت جدول توصیفی، ردیفها را بر اساس گروه تخصیص دستهبندی کنید و در هر گروه تعداد «بله»، «خیر» و «نامشخص» را جداگانه بشمارید. در صفحهگسترده میتوانید گروه تخصیص را در ردیفها و وضعیت پیامد را در ستونهای جدول فراوانی بگذارید و در هر خانه تعداد شناسهٔ دانشجو را بشمارید. مخرج تعداد افرادی است که درصد از میان آنها حساب میشود. در حالت ثبت کامل، مخرج درصد تحویل بهموقع در هر گروه شمار همهٔ افراد تخصیصیافته به همان گروه است. تعداد «بله» را بر این مخرج تقسیم کنید و حاصل را در ۱۰۰ ضرب کنید. شرح CONSORT ۲۰۲۵، بند ۲۶
| گروه تخصیص | تخصیصیافته | بله | خیر | نامشخص | تحویل بهموقع |
|---|---|---|---|---|---|
| یادآور | ۱۰۰ | ۷۴ | ۲۶ | ۰ | ۷۴ از ۱۰۰، برابر با ۷۴٪ |
| روال معمول | ۱۰۰ | ۶۲ | ۳۸ | ۰ | ۶۲ از ۱۰۰، برابر با ۶۲٪ |
برای کنترل شمارش، جمع سه وضعیت را در هر گروه بگیرید. در گروه یادآور ۷۴ + ۲۶ + ۰ و در گروه روال معمول ۶۲ + ۳۸ + ۰ هر دو به ۱۰۰ میرسند. جدول توصیفی نشان میدهد در هر گروه چند نفر و چه سهمی بهموقع تحویل دادهاند. گام بعد همین دو درصد را به یک مقایسه تبدیل میکند.
۳. اختلاف و فاصلهٔ اطمینانِ آن را به دست آورید
ترتیب تفریق را از برنامه بگیرید. ۷۴٪ منهای ۶۲٪ برابر با مثبت ۱۲٫۰ واحد درصد است. «واحد درصد» واحد اختلافِ مستقیم دو درصد است. علامت مثبت یعنی در این دادهها درصد گروه یادآور بالاتر است. مقدارهای میانی را با دقت کامل نگه دارید و برآورد و حدود فاصله را هنگام گزارش گرد کنید.
برای محاسبهٔ فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪ اختلاف، در برنامه روش ۱۰ نیوکامب برای دو نسبت مستقل را انتخاب کرده بودیم. فرض کردهایم پیامد دانشجویان وابستگی مهمی به هم ندارد. اگر تخصیص برای کل کلاس انجام شده یا پیامدهای دانشجویان یک کلاس به هم وابستهاند، تناسب این روش با طرح واقعی را پیش از استفاده بررسی کنید. نیوکامب، روش ۱۰، ص. ۸۷۶
برای بازتولید محاسبه، ابتدا برای هر گروه حدود ۹۵٪ ویلسون را بدون اصلاح پیوستگی به دست آورید. در حساب زیر p نسبت تحویل بهموقع و n مخرج همان نسبت است. center مرکز و half_width نیمعرض فاصله است. L و U بهترتیب حد پایین و حد بالا هستند. sqrt یعنی ریشهٔ دوم و ^2 یعنی به توان دو رساندن.
z = 1.959964
center = (p + z^2 / (2 * n)) / (1 + z^2 / n)
half_width = z * sqrt(p * (1 - p) / n + z^2 / (4 * n^2)) / (1 + z^2 / n)
L = center - half_width
U = center + half_width
برای یادآور با p = 0.74، حدود ویلسون تقریباً ۰٫۶۴۶۲۹ و ۰٫۸۱۵۹۵ میشوند. برای روال معمول با p = 0.62، حدود تقریباً ۰٫۵۲۲۱۰ و ۰٫۷۰۹۰۲ هستند. در هر دو محاسبه n = 100 است. نیوکامب این چهار حد را برای ساختن فاصلهٔ اختلاف ترکیب میکند. در کادر بعد، شمارهٔ ۱ برای یادآور، شمارهٔ ۲ برای روال معمول و d برای اختلاف دو نسبت است. lower و upper حدهای پایین و بالای اختلافاند. این دو را در ۱۰۰ ضرب کنید تا به واحد درصد برسید. نیوکامب، جدول ۲، ص. ۸۷۷
d = p1 - p2
lower = d - sqrt((p1 - L1)^2 + (U2 - p2)^2)
upper = d + sqrt((U1 - p1)^2 + (p2 - L2)^2)
گزارش مثال فرضیِ ثبت کامل
تحویل بهموقع در گروه تخصیصیافته به یادآور ۷۴ از ۱۰۰ نفر (۷۴٪) و در گروه روال معمول ۶۲ از ۱۰۰ نفر (۶۲٪) بود. اختلاف برآوردشده به ترتیب یادآور منهای روال معمول، مثبت ۱۲٫۰ واحد درصد بود. فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪ اختلاف به روش ۱۰ نیوکامب از منفی ۰٫۹ تا مثبت ۲۴٫۴ واحد درصد بود.
۴. قاعدهٔ ثبت ناقص را در یک تمرین جدا اجرا کنید
در این تمرین فرضیِ جداگانه، هر گروه همچنان ۱۰۰ نفر دارد و این بار پس از بررسی رسیدهای معتبر، تعدادی پیامد نامشخص مانده است. طبق برنامه، افراد را با گروه تخصیصشان میشماریم. برای درصدِ موارد معلوم، در مخرج فقط شمار «بله» و «خیر» همان گروه را میآوریم. در گزارش واقعی، تعداد نامشخصها و علتشان را تا جایی که روشن است به تفکیک گروه مینویسیم. شرح CONSORT ۲۰۲۵، بند ۲۱b · بند ۲۱c
| گروه تخصیص | تخصیصیافته | بله | خیر | نامشخص | پیامد معلوم | تحویل بهموقع در موارد معلوم |
|---|---|---|---|---|---|---|
| یادآور | ۱۰۰ | ۶۵ | ۲۹ | ۶ | ۹۴ | ۶۵ از ۹۴، برابر با ۶۹٫۱٪ |
| روال معمول | ۱۰۰ | ۵۹ | ۳۳ | ۸ | ۹۲ | ۵۹ از ۹۲، برابر با ۶۴٫۱٪ |
اختلاف از روی نسبتهای گردنشده مثبت ۵٫۰ واحد درصد است. با همان روش ۱۰ نیوکامب و این دو مخرج، فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪ اختلافِ موارد معلوم از منفی ۸٫۴ تا مثبت ۱۸٫۲ واحد درصد است. برای اینکه برآوردِ موارد معلوم را به کل افراد تخصیصیافته نسبت دهیم، باید موجه باشد که در هر گروه، احتمال معلومبودن پیامد برای تحویلِ بهموقع و سایر وضعیتهای تحویل یکسان است. اگر نقصِ ثبت مثلاً در ساعتهای شلوغ نزدیک موعد بیشتر بوده، بررسی کنید که این الگو چقدر با فرض سازگار است. برای محاسبهٔ مقایسهٔ موارد معلوم، در هر گروه دستکم یک پیامد معلوم لازم است. وایت و همکاران، تحلیل اصلی
برای تحلیل حساسیت، در هر دو گروه به مخرج ۱۰۰ نفر برگردید. پیامدهای معلوم را ثابت نگه دارید و ببینید دو فرض حدی دربارهٔ نامشخصها چه اختلافی میسازند.
| فرض دربارهٔ نامشخصها | تحویل بهموقع در یادآور | تحویل بهموقع در روال معمول | اختلاف |
|---|---|---|---|
| همه «خیر» در یادآور و همه «بله» در روال معمول | ۶۵ از ۱۰۰، ۶۵٪ | ۶۷ از ۱۰۰، ۶۷٪ | منفی ۲ واحد درصد |
| همه «بله» در یادآور و همه «خیر» در روال معمول | ۷۱ از ۱۰۰، ۷۱٪ | ۵۹ از ۱۰۰، ۵۹٪ | مثبت ۱۲ واحد درصد |
کرانهای منفی ۲ و مثبت ۱۲، دامنهٔ اختلافهای ممکن با تکمیل پیامدها در همین ۲۰۰ نفرند. علامت اختلاف با تغییر فرض عوض میشود. این دامنه را بهعنوان نتیجهٔ سناریوهای حساسیت گزارش کنید. سطح ۹۵٪ به فاصلهٔ اطمینان نیوکامب برای اختلافِ موارد معلوم تعلق دارد. شرح SPIRIT ۲۰۲۵، بند ۲۷d · وایت و همکاران، تحلیل حساسیت
۵. اجرای واقعی و تغییرهای برنامه را ثبت کنید
اگر سامانه برای تعدادی از دانشجویانِ گروه یادآور پیام را نفرستاده، شمار و علتِ معلومِ این رخداد را در گزارش اجرا ثبت کنید. تحلیل اصلی همچنان با گروه تخصیص انجام میشود. بهکاربردن قاعدهٔ ازپیشنوشتهشده برای ثبت ناقص هم بخشی از اجرای همان برنامه است. اما اگر ساختار واقعی مطالعه فرق کرده و مجبورید روش را عوض کنید، نسخهٔ اولیه را نگه دارید و بنویسید چه چیزی، چرا و چه زمانی عوض شد و تا آن زمان کدام دادهها و نتیجهها را دیده بودید. بررسی تازهای که بعد از دیدن نتیجه طرح شده، مانند مقایسهٔ جداگانه در یکی از درسها، در گزارش برچسب «اکتشافی» میگیرد و زمان تصمیمش روشن میشود. شرح CONSORT ۲۰۲۵، بند ۱۰ · بند ۲۴a · بند ۲۸
نتیجه را چطور بررسی کنیم؟
جدول، نسخهٔ برنامه و محاسبهها را کنار هم بگذارید. همکار شما باید بتواند از روی چهار عدد ۷۴، ۱۰۰، ۶۲ و ۱۰۰، جهت تفریق و هر دو حد فاصله را دوباره به دست آورد. بعد از او بخواهید یکی از شش دانشجوی با پیامد نامشخص در تمرین جداگانه را در گزارش دنبال کند. آن دانشجو در شمار تخصیصیافتههای یادآور و در مخرج سناریوهای حساسیت حساب میشود. مخرج ۹۴ فقط کسانی را میشمارد که پیامدشان معلوم است. اگر شمار تخصیصیافتهها با جمع سه وضعیت برابر نیست، ابتدا تطبیق ردیفها با فهرست تخصیص را تکرار کنید.
برای نوشتن یک گزارش که دربارهٔ جهت اختلاف و دقت برآورد روشن باشد، به درس بعد بروید. تفسیر اندازهٔ اثر و فاصلهٔ اطمینان.
منابع
- Hopewell, S., Chan, A.-W., Collins, G. S., و همکاران. (2025). CONSORT 2025 explanation and elaboration: updated guideline for reporting randomised trials. BMJ, 389, e081124. بندهای ۱۰، ۲۱b–c، ۲۴a، ۲۶ و ۲۸.
- Hróbjartsson, A., Boutron, I., Hopewell, S., و همکاران. (2025). SPIRIT 2025 explanation and elaboration: updated guideline for protocols of randomised trials. BMJ, 389, e081660. بندهای ۱۶ و ۲۷d.
- Loeb, S., Dynarski, S., McFarland, D., Morris, P., Reardon, S., & Reber, S. (2017). Descriptive Analysis in Education: A Guide for Researchers. NCEE 2017-4023، Institute of Education Sciences. فصل ۳، ص. ۲۴.
- Newcombe, R. G. (1998). Interval estimation for the difference between independent proportions: comparison of eleven methods. Statistics in Medicine, 17(8), 873–890. روش ۱۰ و جدول ۲.
- White, I. R., Horton, N. J., Carpenter, J., & Pocock, S. J. (2011). Strategy for intention to treat analysis in randomised trials with missing outcome data. BMJ, 342, d40.
جایگاه این مطلب در نقشهٔ پژوهش
مهارتها
قالب محتوا و نوع خروجی
این مطلب در کدام روشهای پژوهش به کار میآید؟
- پژوهش کمی
برای اجرای تحلیلی که پرسش، گروهها و روش آن از پیش تعیین شدهاند.