برای پرسش کمیام چه طرحی انتخاب کنم؟
با مثال تکلیف آنلاین، طرح مقطعی، پیگیری مشاهدهای و آزمایش با تخصیص تصادفی را متناسب با پرسش مقایسه کنید.
آمادهٔ مطالعهاگر دانشجویانی که اعلان تکلیف را باز کردهاند بیشتر بهموقع تحویل داده باشند، آیا بهتر است برای همه یادآور بفرستیم؟ پاسخ به این بستگی دارد که چه چیزی را بررسی کردهایم: رفتارهایی که خود دانشجویان انتخاب کردهاند یا پیامدِ فرستادن یادآوری که پژوهشگر ترتیب داده است. در این راهنما با سه تصمیم، یک طرح اولیه انتخاب میکنید و مینویسید که نتیجهٔ آن تا کجا به پرسش شما جواب میدهد.
پیش از شروع
در یک جمله بنویسید چه کسانی را بررسی میکنید، چه چیزی را میسنجید و دربارهٔ چه زمانی میپرسید. اگر هنوز این جمله روشن نیست، از راهنمای صورتبندی پرسش کمی شروع کنید.
در مثال ساختگی این راهنما، دانشجویان درسهای آنلاین یک دانشکده را در یک نیمسال بررسی میکنیم. هر دانشجو یک تکلیف مرجع دارد که با قاعدهای از پیش تعیین شده است. دو ثبت سامانه برای همان تکلیف مهماند: بازشدن اعلان پیش از مهلت و تحویل تا موعد. ثبت بازشدن به ما نمیگوید دانشجو متن اعلان را خوانده است.
مراحل انتخاب طرح
۱. مشخص کنید چه پاسخی میخواهید
| هدف پرسش | نمونه در این مطالعه | پاسخ مورد انتظار |
|---|---|---|
| توصیف | چند درصد از دانشجویان تکلیف مرجعشان را تا موعد تحویل دادند؟ | یک درصد با مخرج روشن |
| مقایسهٔ گروههای موجود | درصد تحویل بهموقع در دانشجویان سال اول و سال دوم چه فرقی دارد؟ | درصد هر گروه و تفاوت آنها |
| بررسی رابطه | آیا بازشدن ثبتشدهٔ اعلان پیش از مهلت با تحویل بهموقع همان تکلیف همراه است؟ | مقایسهٔ درصد تحویل در دو گروه: کسانی که بازشدن اعلان برایشان ثبت شده و کسانی که در سابقهٔ کاملشان چنین ثبتی نیست |
| سنجش اثر مداخله | آیا فرستادن یک یادآور اضافه، در مقایسه با روال معمول، احتمال تحویل بهموقع را تغییر میدهد؟ | برآورد اثرِ افزودن یادآور به روال معمول، اگر طرح و اجرا از این تفسیر پشتیبانی کنند |
این هدفها میتوانند همپوشانی داشته باشند: در همین مثال، بررسی رابطه با یک مقایسه انجام میشود. «مقایسه» بهتنهایی نمیگوید دادهها چه زمانی سنجیده شدهاند یا گروهها چطور شکل گرفتهاند. لوئب و همکاران، فصل ۳؛ استورمر و بروکهارت، طرحهای پایه.
۲. برای پرسش مشاهدهای، زمان سنجش را مشخص کنید
اگر فقط وضعیتها یا رفتارهای موجود را ثبت میکنید، مطالعه مشاهدهای است. دو گزینهٔ اولیه را در نظر بگیرید:
- مقطعی: یک تصویر در یک مقطع میخواهید. مثلاً پس از بستهشدن مهلت، برای هر تکلیف مرجع دو وضعیت خلاصه را کنار هم میگذارید: آیا پیش از مهلت بازشدنی ثبت شده و آیا تحویل تا موعد ثبت شده است؟ این تصویر میتواند برای توصیف، مقایسه یا بررسی همراهی به کار رود. با این دو وضعیت بهتنهایی، ترتیب رویدادها معلوم نیست: ممکن است کسی ساعت ۱۷ تحویل بدهد و ساعت ۱۸ اعلان را باز کند، با اینکه هر دو پیش از مهلت ساعت ۲۰ رخ دادهاند.
- پیگیری مشاهدهای: میخواهید وضعیتی را در شروع ثبت کنید و پیامد بعدی را در همان افراد ببینید. مثلاً ۲۴ ساعت مانده به مهلت هر تکلیف مرجع، دانشجویانی را مشخص میکنید که هنوز آن را تحویل ندادهاند. برای هرکدام میبینید آیا سامانه تا آن لحظه بازشدن اعلان را ثبت کرده است؛ سپس بررسی میکنید چه کسانی در ۲۴ ساعت باقیمانده تا موعد تحویل دادهاند. اینبار ترتیبِ سنجش روشن است و پاسخ دربارهٔ کسانی است که در زمان شروع هنوز تحویل ندادهاند.
فرق دو طرح به خط زمانی مطالعه برمیگردد. سابقهٔ دقیق و زماندار سامانه میتواند برای بازسازی یک پیگیری گذشته هم به کار رود. حتی با ترتیب زمانی روشن، ممکن است عادت قبلی به پیگیری درس هم با بازکردن اعلان و هم با تحویل بهموقع مرتبط باشد. همراهی بهتنهایی اثر را نشان نمیدهد؛ نتیجهگیری علّی از دادهٔ مشاهدهای به طرح و فرضهای موجه بیشتری نیاز دارد. استورمر و بروکهارت، طرح مقطعی و همگروهی؛ هرنان و رابینز، بخشهای ۱٫۵ و ۳٫۱.
۳. برای پرسش اثر، مشخص کنید پژوهشگر چه چیزی را تخصیص میدهد
اگر میخواهید اثر فرستادن یادآور اضافه را بسنجید و اجرای آن با مجوز لازم شدنی است، یک گزینه، آزمایش با تخصیص تصادفی است. پیش از شروع بازهٔ تحویل، بهقرعه دانشجویان را در دو گروه قرار میدهید: «روال معمول بهعلاوهٔ ارسال یک یادآور، مثلاً ۲۴ ساعت مانده به موعد» و «فقط روال معمول». اعلان معمول در هر دو گروه برقرار است. با این قرعه، انتخاب گروه به ویژگیهایی مثل عادت دانشجو به پیگیری درس وابسته نیست. بعد درصد تحویل بهموقع را بر اساس گروهی که هر دانشجو به آن تخصیص یافته مقایسه میکنید. اگر دانشجویی یادآور را باز نکند، به گروه دیگر منتقل نمیشود: قرعه برنامهٔ ارسال را تعیین کرده است و بازکردنِ یادآور رفتار دانشجوست. کیفیت اجرا و کاملبودن ثبت تحویل در هر دو گروه همچنان بر اعتبار نتیجه اثر دارند. هوپول و همکاران، تخصیص تصادفی و گروه تحلیل و دادههای گمشده.
گزینش تصادفی نمونه پاسخ میدهد «چه کسانی از جامعه وارد مطالعه میشوند؟»؛ تخصیص تصادفی پاسخ میدهد «هر فردِ واردشده در کدام گروه قرار میگیرد؟». قرعهکشی برای فرستادن یادآور به بخشی از شرکتکنندگان، بهخودیخود آنها را نمایندهٔ همهٔ دانشجویان نمیکند. اگر مسئلهٔ شما انتخاب افراد است، راهنمای نمونهگیری احتمالی را ببینید. جیپل، اسلاید ۶.
نتیجه را چطور بررسی کنیم؟
انتخابتان را با این چهار جزء بنویسید: پرسش، زمان سنجش، نحوهٔ تشکیل گروهها و حد نتیجه. برای مثال:
میخواهم بدانم در میان دانشجویانی که ۲۴ ساعت مانده به مهلت هنوز تکلیفشان را تحویل ندادهاند، آیا بازشدن ثبتشدهٔ اعلان تا آن لحظه با تحویل در ۲۴ ساعت بعد همراه است. پیگیری مشاهدهای را انتخاب میکنم: وضعیت بازشدن را در شروع ثبت میکنم، تحویل همان افراد را تا موعد میسنجم و چیزی به کسی تخصیص نمیدهم. نتیجه میزان همراهی را در همین گروه برآورد میکند.
برای این انتخاب، مطمئن شوید سامانه میتواند وضعیت هر دانشجو را در لحظهٔ شروع و تحویل بعدیاش را جداگانه مشخص کند. اگر فقط دو وضعیت خلاصهٔ پایان مهلت را دارید، پرسش را به همراهیِ همان دو وضعیت محدود کنید. اگر تصمیم شما دربارهٔ افزودن یک یادآور است، دوباره به گام ۳ برگردید؛ مقایسهٔ رفتار بازکردن اعلان، مستقیماً به پرسش اثر فرستادن یادآور جواب نمیدهد.
منابع
- Loeb, S., Dynarski, S., McFarland, D., Morris, P., Reardon, S., & Reber, S. (2017). Descriptive Analysis in Education: A Guide for Researchers. Institute of Education Sciences، گزارش NCEE 2017-4023، فصل ۳.
- Stürmer, T., & Brookhart, M. A. (2013). Study Design Considerations. در Developing a Protocol for Observational Comparative Effectiveness Research: A User’s Guide، فصل ۲، Agency for Healthcare Research and Quality.
- Hernán, M. A., & Robins, J. M. (2020). Causal Inference: What If. Chapman & Hall/CRC؛ نسخهٔ آنلاین مؤلف، ۱۹ اوت ۲۰۲۶، بخشهای ۱٫۵ و ۳٫۱.
- Hopewell, S., Chan, A.-W., Collins, G. S., و همکاران. (2025). CONSORT 2025 explanation and elaboration: updated guideline for reporting randomised trials. BMJ, 389, e081124؛ بندهای ۱۷a و ۲۱b/c.
- Abdul Latif Jameel Poverty Action Lab (J-PAL). (نسخهٔ فایل ۲۰۲۳). How to Randomize، اسلاید ۶.
جایگاه این مطلب در نقشهٔ پژوهش
مهارتها
قالب محتوا و نوع خروجی
این مطلب در کدام روشهای پژوهش به کار میآید؟
- پژوهش کمی
برای انتخاب طرح متناسب با سؤال توصیفی، مشاهدهای یا مداخلهای.