چگونه یک پرسش پژوهش کمیِ روشن و پاسخپذیر بنویسیم؟
یک پرسش کمی روشن بنویسید و مشخص کنید برای توصیف، مقایسه یا بررسی رابطه به چه دادهای نیاز دارید.
آمادهٔ مطالعه«اعلانهای تکلیف در آموزش آنلاین چه اثری دارند؟» شروع خوبی برای فکرکردن است. اما هنوز معلوم نیست دربارهٔ کدام دانشجویان، کدام تکلیف و چه رفتاری میپرسید. اگر فقط ثبتهای سامانهٔ آموزشی را بررسی کنید، ممکن است بتوانید رابطهای را ببینید که هنوز دربارهٔ علت آن چیزی نمیدانید.
در پایان این راهنما یک پرسش مشخص مینویسید و زیر آن یادداشت میکنید چه دادهای برای پاسخ لازم است و پاسخ تا کجا قابل تفسیر خواهد بود.
پیش از شروع
علاقهٔ اولیهتان را در یک خط بنویسید و در حد مقدماتی روشن کنید چه چیزی را میتوانید مشاهده یا اندازهگیری کنید. لازم نیست داده را جمع کرده باشید یا آزمون آماری را از قبل بدانید. در این راهنما، پرسش کمی پرسشی است که پاسخ آن با داده و یک خلاصهٔ عددی، مانند نسبت تحویل بهموقع یا تفاوت دو نسبت، بیان میشود.
مثالهای این راهنما فرضیاند و هیچکدام نتیجهٔ یک پژوهش واقعی نیستند.
مراحل انجام کار
۱. موضوع را به یک موقعیت مشخص محدود کنید
از «آموزش آنلاین» به یک رخداد برسید: «تحویل تمرین تا موعد». بعد مشخص کنید جواب دربارهٔ چه کسانی، در کجا و در چه بازهای است. در مثال ما، گروه موردنظر دانشجویان درسهای آنلاین یک دانشکده در یک نیمسال است. برای هر دانشجو، از میان تکلیفهایی که موظف به تحویلشان است، از قبل یک تکلیف مرجع با موعد معلوم تعیین میکنیم. به این ترتیب هر دانشجو یکبار بررسی میشود و ثبت اعلان و تحویل به همان تمرین مربوطاند.
حالا بهجای «عملکرد دانشجویان»، یک رفتار مشخص دارید: تحویل بهموقع یک تمرین. برای پژوهش واقعی، نام دانشکده و نیمسال را در پرسش یا بلافاصله زیر آن ثبت کنید. راهنمای پژوهش توصیفی در آموزش، فصلهای ۲ و ۳ نشان میدهد چگونه روشنکردن افراد، زمان، موقعیت و آنچه اندازه میگیرید، پرسش کلی را محدود میکند.
۲. شکل پرسش را بر اساس پاسخی که میخواهید انتخاب کنید
برای شروع، سه شکل پرکاربرد را امتحان کنید: توصیف یک وضعیت، مقایسهٔ گروهها یا بررسی همراهی دو ویژگی. در هر سه نمونهٔ زیر، صحبت از همان دانشکده، نیمسال و تکلیف مرجع است. باروگا و ماتانگوییان، بخش پرسشهای پژوهش کمی
| شکل پرسش | چه چیزی باید روشن باشد؟ | نمونهٔ پرسش |
|---|---|---|
| توصیفی | چه ویژگیای را برای کدام افراد و با چه خلاصهٔ عددی میخواهید بیان کنید؟ | چه نسبتی از دانشجویان تکلیف مرجع را بهموقع تحویل دادهاند؟ |
| مقایسهای | کدام گروهها را روی یک ویژگی با تعریف یکسان میسنجید؟ | نسبت تحویل بهموقع تکلیف مرجع بین دانشجویان سال اول و دانشجویان سال دوم به بعد چه تفاوتی دارد؟ |
| رابطهای | کدام دو ویژگی را برای همان افراد کنار هم بررسی میکنید؟ | آیا بازشدنِ ثبتشدهٔ اعلان تکلیف پیش از موعد با تحویل بهموقع همان تمرین همراه است؟ |
این شکلها میتوانند همپوشانی داشته باشند. برای بررسی همراهی در همین مثال، میتوانید نسبت تحویل بهموقع را در دو گروه مقایسه کنید: دانشجویانی که بازکردن اعلان پیش از موعد برایشان ثبت شده و دانشجویانی که در ثبت کامل سامانه چنین رویدادی ندارند. اگر دو نسبت فرق داشته باشند، میتوانید بگویید در دادههای بررسیشده تحویل بهموقع در کدام گروه بیشتر بوده و چقدر. راهنمای پژوهش توصیفی در آموزش، بخش مقایسهها
۳. برای واژههای کلیدی، تعریف و دادهٔ لازم را بنویسید
لازم نیست جملهٔ پرسش را با همهٔ جزئیات طولانی کنید. تعریفها و منبع داده را زیر آن ثبت کنید. برای پرسش رابطهایِ مثال:
- بازشدنِ ثبتشدهٔ اعلان: آیا سامانه بازشدنِ همان اعلان را از زمان انتشار تا پیش از موعد تکلیف ثبت کرده است؟ بازشدنِ صفحه نشان نمیدهد دانشجو متن را خوانده است. اگر ثبتها ناقصاند، نبودن رویداد را خودکار «باز نکرده» حساب نکنید.
- تحویل بهموقع: آیا دانشجو همان تکلیف را حداکثر تا موعد تعیینشده در سامانه تحویل داده است؟ برای تشخیص، هم موعد و هم ثبت قابلاتکای وضعیت تحویل لازماند. اگر ثبتها کامل باشند، تمرین دیرهنگام و تمرینی که اصلاً تحویل نشده هر دو «تحویل بهموقع» محسوب نمیشوند. اگر ثبتها ناقص باشند، وضعیت تحویل ممکن است نامعلوم بماند.
- دادهٔ لازم: برای هر دانشجو باید بتوان وضعیت بازشدن اعلان و وضعیت تحویل را به یک تکلیف و یک موعد مربوط کرد. برای پرسش توصیفیِ جدول، دادهٔ بازشدن اعلان لازم نیست؛ برای مقایسهٔ سالهای تحصیلی نیز باید معلوم باشد هر دانشجو در کدام گروه است.
اگر سامانه فقط ارسال اعلان را ثبت میکند، با آن داده نمیتوانید پاسخ دهید چه کسی اعلان را باز کرده است. یا باید برای بازشدن دادهٔ مناسب و دسترسی مجاز داشته باشید، یا پرسش را طوری بازنویسی کنید که دادهٔ در دسترس واقعاً بتواند جوابش را بدهد. راهنمای پژوهش توصیفی در آموزش، بخش سنجهها
۴. زبان پرسش را با حد نتیجه هماهنگ کنید
«آیا باز کردن اعلان باعث میشود دانشجو تمرینش را بهموقع تحویل بدهد؟» یک پرسش علّی است: میپرسد اگر بازکردن اعلان تغییر میکرد، آیا وضعیت تحویل هم تغییر میکرد؟ واژههایی مثل «اثر»، «باعث شدن» و «به دلیلِ» معمولاً چنین ادعایی را وارد جمله میکنند.
در مثال ما فقط رفتارهای ثبتشده را با هم مقایسه میکنیم. اگر تحویل بهموقع در گروهی که بازشدن اعلان برایشان ثبت شده بیشتر باشد، ممکن است دانشجویانی که از قبل تکلیفهایشان را منظمتر پیگیری میکردهاند هم بیشتر سراغ اعلان رفته باشند و هم بیشتر بهموقع تحویل داده باشند. حتی ثبتِ بازشدن پیش از موعد تضمین نمیکند که بازشدن قبل از تحویل واقعی رخ داده است. پس تفاوت مشاهدهشده بهتنهایی اثر اعلان را نشان نمیدهد. اگر هدف واقعاً سنجش اثر است، تغییر واژه کافی نیست؛ طرح و شواهدی لازم است که بتوانند از تفسیر علّی پشتیبانی کنند. هرنان و رابینز، بخشهای ۱٫۵ و ۳٫۱
نتیجه را چطور بررسی کنیم؟
صورت نهاییِ مثال رابطهای:
در میان دانشجویان درسهای آنلاین یک دانشکده در یک نیمسال، آیا بازشدنِ ثبتشدهٔ اعلان تکلیف پیش از موعد با تحویل بهموقع همان تمرین همراه است؟
پرسش خودتان را در یک جمله بنویسید و این سه بررسی را انجام دهید:
- حد پرسش معلوم است؟ خواننده میتواند بگوید جواب دربارهٔ چه کسانی و چه موقعیتی است و در داده چه چیزی یک بار شمرده میشود.
- میتوانید شکل جواب را تصور کنید؟ مثلاً برای توصیف، «تعداد دانشجویانی که تکلیف مرجع را بهموقع تحویل دادهاند، تقسیم بر تعداد دانشجویانِ موظف به تحویل»؛ این نسبت برای کل گروه وقتی مستقیم به دست میآید که وضعیت همه معلوم باشد. اگر دادهٔ بازشدن را ندارید ولی دادهٔ تحویل کافی است، پرسش توصیفیِ جدول نمونهای از تغییر هدف است.
- نتیجهٔ احتمالی همان چیزی را میگوید که داده نشان میدهد؟ اگر پاسخ فقط تفاوتی در ثبتهای موجود است، در پرسش یا نتیجه آن را «اثر اعلان» ننامید.
با روشنشدن پرسش، نقش متغیرها را مشخص کنید و دربارهٔ نیاز به فرضیه، طرح و شیوهٔ تحلیل تصمیم بگیرید. اگر طرح شما به نمونهگیری احتمالی نیاز دارد، از راهنمای روشهای نمونهگیری احتمالی برای انتخاب روش متناسب استفاده کنید.
منابع
- Barroga, E., & Matanguihan, G. J. (2022). A Practical Guide to Writing Quantitative and Qualitative Research Questions and Hypotheses in Scholarly Articles. Journal of Korean Medical Science, 37(16), e121. بخش «Research questions in quantitative research».
- Loeb, S., Dynarski, S., McFarland, D., Morris, P., Reardon, S., & Reber, S. (2017). Descriptive Analysis in Education: A Guide for Researchers. U.S. Department of Education, Institute of Education Sciences, NCEE 2017-4023. فصلهای ۲ و ۳.
- Hernán, M. A., & Robins, J. M. (2020). Causal Inference: What If. Chapman & Hall/CRC؛ نسخهٔ آنلاین مؤلف، ۱۹ اوت ۲۰۲۶، بخشهای ۱٫۵ و ۳٫۱.
جایگاه این مطلب در نقشهٔ پژوهش
مهارتها
قالب محتوا و نوع خروجی
این مطلب در کدام روشهای پژوهش به کار میآید؟
- پژوهش کمی
برای تبدیل یک ایدهٔ کلی به پرسش قابل پاسخ با دادهٔ عددی.