چه زمانی فرضیه به کار میآید و چگونه با پرسش هماهنگ میشود؟
پرسش برآوردی را از فرضیهٔ پژوهشی و فرض آماری تشخیص دهید و زمان ثبت فرضیه یا تحلیل اکتشافی را مشخص کنید.
آمادهٔ مطالعهاگر میپرسید «چه نسبتی از دانشجویان تکلیفشان را بهموقع تحویل دادهاند؟»، لازم نیست درصدی را حدس بزنید. اگر میخواهید بررسی کنید آیا شواهد از تفاوتی که از قبل انتظار دارید پشتیبانی میکنند، نوشتن فرضیه کمک میکند روشن کنید دقیقاً چه انتظاری دارید.
در پایان این راهنما، کنار پرسش خود یادداشت میکنید که به فرضیه نیاز دارید یا نه و چرا. اگر لازم باشد، یک فرضیهٔ پژوهشی مینویسید که به همان پرسش پاسخ دهد.
پیش از شروع
پرسش خود را در یک جمله بنویسید. اگر هنوز معلوم نیست دربارهٔ چه کسانی یا چه چیزی میپرسید، راهنمای صورتبندی پرسش کمی میتواند کمک کند.
مثال این درس فرضی است. دانشجویان درسهای آنلاین یک دانشکده را در یک نیمسال بررسی میکنیم. برای هر دانشجو از پیش یک تکلیف مرجع با موعد معلوم تعیین میکنیم و دو وضعیت را برای همان تکلیف میسنجیم:
- آیا بازشدن اعلان تکلیف پیش از موعد در سامانه ثبت شده است؟ ثبت بازشدن نشان نمیدهد دانشجو متن را خوانده است.
- آیا تحویل تکلیف تا موعد در سامانه ثبت شده است؟ وقتی ثبتها برای تشخیص کافی نیستند، نبود ثبت رویداد را «خیر» حساب نمیکنیم؛ وضعیت میتواند نامعلوم باشد. این قاعده برای هر دو وضعیت برقرار است.
مراحل انجام کار
۱. اول مشخص کنید دنبال چه نوع پاسخی هستید
در مثال تکلیف، با یک مجموعه ثبت ممکن است سه هدف متفاوت داشته باشید:
| هدف | نمونهٔ پرسش | آیا فرضیهٔ پژوهشی لازم است؟ |
|---|---|---|
| برآورد یک مقدار | چه نسبتی از دانشجویان تکلیف مرجع را تا موعد تحویل دادهاند؟ | برای برآورد این نسبت لازم نیست مقدار خاصی را پیشبینی کنید. روشن کنید نسبت را برای چه گروهی و با چه تعریفی از تحویل بهموقع میخواهید. |
| جستوجوی الگو | در ثبتهای بازشدن اعلان و تحویل تا موعد چه الگوهایی دیده میشود؟ | برای شروع اکتشاف لازم نیست از قبل الگوی معینی را پیشبینی کنید. میتوانید از آنچه پیدا میکنید برای ساختن پرسش یا فرضیهٔ بعدی استفاده کنید. |
| بررسی یک پیشبینی | آیا نسبت تحویل بهموقع بین دانشجویانی که بازشدن اعلان پیش از موعد برایشان ثبت شده و دانشجویانی که در ثبت کامل چنین رویدادی ندارند، متفاوت است؟ | اگر از قبل انتظار مشخصی دربارهٔ این تفاوت دارید و هدف بررسی همان انتظار است، آن را به صورت فرضیه بنویسید. |
حتی یک پرسش مقایسهای میتواند با هدف برآورد مطرح شود: «نسبت تحویل در دو گروه چقدر فرق دارد؟» تفاوت در هدف است. گاهی میخواهید اندازهٔ اختلاف را بدانید و گاهی میخواهید ببینید شواهد از یک پیشبینی پشتیبانی میکنند یا نه. در یک مطالعه میشود هر دو هدف را داشت و جدا گزارش کرد. لوب و همکاران، فصل ۲؛ نوزک و همکاران، بخش «وقتی پیشبینیهای قبلی اندکاند»
۲. اگر پیشبینی دارید، آن را با پرسش خود تطبیق دهید
فرضیهٔ پژوهشی پاسخِ مورد انتظار شما به پرسش است؛ جملهای که بتوانید آن را با داده بررسی کنید. دلیل انتظارتان را از نظریه یا پژوهش قبلی بنویسید. اگر دلیلی برای انتظار تفاوت دارید اما شواهد نمیگویند کدام گروه نسبت بالاتری دارد، میتوانید فرضیه را بدون جهت بنویسید. در این صورت هنوز وجود تفاوت را پیشبینی میکنید. باروگا و ماتانگوییان، بخش «فرضیهها در پژوهش کمی»
فرض کنید شواهد پیشین دلیلی برای انتظار تفاوت میدهند، اما جهت آن معلوم نیست. برای پرسش مقایسهای جدول میتوانید بنویسید:
در میان دانشجویان درسهای آنلاین این دانشکده در این نیمسال، نسبت تحویل تکلیف مرجع تا موعد بین دانشجویانی که بازشدن اعلانشان پیش از موعد ثبت شده و دانشجویانی که در ثبت کامل چنین رویدادی ندارند، متفاوت است.
پرسش و فرضیه را کنار هم بگذارید: افراد، نیمسال، تکلیف، گروهها و تعریف تحویل باید یکی باشند. اگر به جای «تحویل تا موعد» از «نمرهٔ بالاتر» حرف بزنید، فرضیه دربارهٔ پیامد دیگری است. اگر بنویسید «اعلان باعث تحویل بهموقع میشود»، از مقایسهٔ دو گروه به ادعای علّی رسیدهاید. در این مثال، بازشدن پیش از موعد حتی ممکن است بعد از تحویل رخ داده باشد. از تفاوت دو گروه بهتنهایی نمیتوان نتیجه گرفت که بازشدن اعلان علت تفاوت بوده است. باروگا و ماتانگوییان، بخش صورتبندی پرسش و فرضیه؛ هرنان و رابینز، بخش ۱٫۵
۳. صورت آماری را از جملهٔ پژوهشی جدا کنید
فرضیهٔ پژوهشی میگوید در موضوعِ مطالعه چه انتظاری دارید. اگر برای بررسی آن به آزمون آماری نیاز باشد، فرضیههای آماری گزارههایی دربارهٔ کمیتهای مشخصی در جامعهاند. در این مثال، p₁ نسبت تحویل بهموقع در گروهِ با بازشدن ثبتشدهٔ اعلان پیش از موعد است و p₂ نسبت تحویل بهموقع در گروهی است که در ثبت کامل چنین رویدادی ندارد. صورت بیجهت مثال چنین است:
- فرض صفر (H₀): دو نسبت برابرند؛
p₁ = p₂. - فرض بدیل (H₁): دو نسبت متفاوتاند؛
p₁ ≠ p₂.
این دو گزاره دربارهٔ نسبتها در گروههای جامعهٔ هدف هستند. اگر از هر گروه فقط نمونهای داشته باشید، درصدهایی که در فایل نمونه حساب میکنید میتوانند با هم فرق داشته باشند، حتی اگر نسبتهای جامعه برابر باشند. همین دو درصد بهتنهایی پاسخ پرسش آماری را تعیین نمیکنند. ایلوفسکی و دین، بخش ۱۰٫۳ و مثال ۱۰٫۸
۴. زمان شکلگیری فرضیه را روشن ثبت کنید
اگر هدفتان بررسی پیشبینی است، پیش از دیدن نتایج مرتبط، فرضیه و راهی را که برای بررسی آن در نظر دارید در طرح یا یادداشتی تاریخدار ثبت کنید. داده میتواند از قبل گردآوری شده باشد؛ نکته این است که نتایج مرتبط پیش از تعیین فرضیه و شیوهٔ بررسی، تصمیم شما را شکل نداده باشند. در گزارش بنویسید چه چیز را از قبل تعیین کردهاید و چه چیز بعداً عوض شده است. نوزک و همکاران، بخش تمایز پیشبینی و توضیح پس از مشاهده و چالش ۳
مثلاً اگر تازه بعد از دیدن ثبتها متوجه شدید تحویل تا موعد در گروهِ با بازشدن ثبتشده بیشتر بوده، آن را بهعنوان یافتهٔ اکتشافی گزارش کنید. این یافته میتواند به یک پیشبینی برای بررسی با دادههای مستقل تبدیل شود. همان دادهای که ایده را به شما داده، بررسی مستقل آن پیشبینی به حساب نمیآید. نوزک و همکاران، بخش «وقتی پیشبینیهای قبلی اندکاند»
نتیجه را چطور بررسی کنیم؟
پرسش خود را بالای صفحه بگذارید و زیر آن هدف و تصمیم را بنویسید. مثلاً: «هدف، برآورد نسبت تحویل تا موعد است؛ مقدار مشخصی را از پیش فرض نمیکنم.» یا برای پرسش تفاوت دو گروه: «هدف، بررسی پیشبینی تفاوت دو نسبت است؛ فرضیه و دلیل آن را پیش از دیدن نتایج ثبت میکنم.»
برای بررسی یادداشت خود، این سه سؤال را بپرسید:
- آیا فرضیه برای هدف من لازم است؟ اگر فقط مقدار میخواهید، تعریف مقدار و دامنه را روشن کنید. اگر دنبال کشف الگو هستید، بنویسید چه چیزی را بررسی میکنید و آنچه بعداً پیدا میشود را اکتشافی گزارش کنید.
- اگر فرضیه دارم، به همین پرسش جواب میدهد؟ جمعیت، بازه، گروهها و پیامد را تطبیق دهید. اگر ثبتها برای تشخیص گروه یا پیامد کافی نیستند، نبود داده را به «خیر» تبدیل نکنید؛ دادهٔ مناسب فراهم کنید یا دامنهٔ پرسش را بازبینی کنید.
- دلیل و زمان پیشبینی معلوم است؟ اگر انتظار از دیدن همان نتیجه پیدا شد، آن را بهعنوان ایدهٔ حاصل از اکتشاف ثبت کنید. اگر از پیش بود، مبنای آن و شیوهٔ بررسی را بنویسید.
منابع
- Loeb, S., Dynarski, S., McFarland, D., Morris, P., Reardon, S., & Reber, S. (2017). Descriptive Analysis in Education: A Guide for Researchers. Institute of Education Sciences، گزارش NCEE 2017-4023، فصلهای ۲ و ۳.
- Barroga, E., & Matanguihan, G. J. (2022). A Practical Guide to Writing Quantitative and Qualitative Research Questions and Hypotheses in Scholarly Articles. Journal of Korean Medical Science, 37(16), e121. بخشهای تعریف، ویژگیها و صورتبندی فرضیه و زیربخش فرضیهها در پژوهش کمی.
- Hernán, M. A., & Robins, J. M. (2020). Causal Inference: What If. Chapman & Hall/CRC؛ نسخهٔ آنلاین مؤلف، ۱۹ اوت ۲۰۲۶، بخش ۱٫۵.
- Illowsky, B., & Dean, S. (2023). Introductory Statistics 2e. OpenStax. بخش ۱۰٫۳: مقایسهٔ دو نسبت جامعه، مثال ۱۰٫۸.
- Nosek, B. A., Ebersole, C. R., DeHaven, A. C., & Mellor, D. T. (2018). The preregistration revolution. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(11), 2600–2606. DOI: 10.1073/pnas.1708274114. بخش تمایز پیشبینی و توضیح پس از مشاهده، و چالشهای ۳ و ۷.
جایگاه این مطلب در نقشهٔ پژوهش
مهارتها
قالب محتوا و نوع خروجی
این مطلب در کدام روشهای پژوهش به کار میآید؟
- پژوهش کمی
وقتی باید دربارهٔ صورتبندی فرضیه و زمان ثبت آن تصمیم بگیرید.